De uitzondering van té

De uitzondering van ‘té’

(uitgesproken bij dodenherdenking Sittard op 4 mei 2026)

Wat moet je nog zeggen tijdens een herdenking, tachtig jaar na de bevrijding? Ieder jaar opnieuw klinkt in elke stad hetzelfde verlangen: dit mag nooit meer gebeuren. We luisteren naar de namen van mensen die vermoord werden om wie ze waren, wat ze dachten, wat ze deden. We voelen het, twee minuten lang, in stilte die bijna tastbaar wordt.

Maar daarna gaan we naar huis. En de volgende dag leven we weer verder alsof er niets is gebeurd. En terwijl wij de zwarte bladzijden uit onze geschiedenis herdenken, worden elders ter wereld elke dag nieuwe geschreven.

Heeft het dan nog zin om te herdenken? Heeft het zin om al die namen te blijven noemen?

Ja. Volmondig ja.

We kunnen de tijd niet terugdraaien. We hebben weinig invloed op wat er nu in de wereld gebeurt — dat klopt. Maar herdenken is geen machteloos ritueel. Het is een oefening in menselijkheid. En vrede stichten begint precies daar: bij het besef dat vrede niet vanzelfsprekend is.

Toch blijft de vraag knagen: Hoe dan? Hoe sticht je vrede als je geen invloed hebt op de mensen die oorlogen beginnen? Op de dictators, de machthebbers, de mannen die altijd meer willen — meer macht, meer controle, meer ruimte voor hun ideeën. Voor hen bestaat ‘te’ niet. Genoeg is nooit genoeg.

Wij kennen dat woord wel. Sterker nog: we gebruiken het te vaak. We zijn te druk, te moe, te laat. Het is te warm, te koud, te ingewikkeld. Oorlog is te pijnlijk, te verdrietig, te verwoestend. ‘Te’ betekent altijd: méér dan we aankunnen, méér dan we wensen.

Maar er bestaat één uitzondering.

Een ‘te’ dat niet vernietigt, maar verbindt. Niet vergroot, maar verzacht. Een ‘te’ dat de wereld misschien niet meteen verandert, maar onszelf wel.

Te-vreden.

De kunst om genoegen te nemen met wat je hebt, met wie je bent, met wat er is. Niet uit passiviteit, maar uit wijsheid. Want wie tevreden is, heeft geen behoefte aan overheersing. Niet aan meer macht, meer bezit, meer invloed. Tevredenheid is besmettelijk — in de beste zin van het woord.

Als we iets kunnen bijdragen aan vrede, dan begint het daar. In het klein. In onszelf. In hoe we naar elkaar kijken. In hoe we luisteren naar de verhalen van toen en nu, zodat we begrijpen wat er op het spel staat.

Herdenken is niet genoeg. Maar zonder herdenken is vrede onmogelijk.

En misschien is dat de les die we elk jaar opnieuw moeten leren: dat de uitzondering op ‘té’ precies is wat de wereld nodig heeft.

Te-vreden zijn.